De Brugse Zendojo is lid van de Belgische Zen Vereniging die op zijn beurt is aangesloten bij de Association Zen Internationale, gesticht door meester Taisen Deshimaro. Hij verspreide in de jaren zeventig de sotozen in Europa. De lijn wordt verdergezet door meester Roland Yuno Rech.

Op een zafu zitten met gekruiste benen, met een rechte rug, met een ruime, krachtige en onbelemmerde ademhaling; de geest vrij van elke dwang: dat is de werkelijke beoefening van zazen.

Zitten zonder motief. Zonder doel. Zelfs zonder het ontwaken te willen bereiken.

Het is niet nodig naar Japan te trekken om het ware onderricht van Zen te krijgen. De ware Zen is hier en nu, in ons lichaam en onze geest. De beoefening van zazen brengt ons hiernaar terug.

Er is niets te verkrijgen. Niets te worden. Het is niet nodig de waarheid achterna te hollen, de illusies te schuwen. Eenvoudigweg hier en nu aanwezig zijn, in onze geest en ons lichaam.

Dan verschijnt het diepe, universele, onbegrensde bewustzijn.

Daarom is Zen van onschatbare waarde voor de moderne mens, tenminste voor diegenen die ogen hebben om te zien en oren om te horen. Door de regelmatige beoefening van zazen krijgt hij de kans om een nieuw mens te worden door terug te keren naar de oorsprong van het leven. Hij/zij kan de normale conditie van lichaam en geest bereiken door het leven aan de bron zelf te vatten.

"Zazen is niet leren mediteren. Het is niets anders dan de beoefening en de verwerkelijking van een volmaakt ontwaken."

Meester Dogen

De zafu is het ronde kussen, donker van kleur, waarop men zit tijdens zazen . Gewoonlijk is hij opgevuld met kapok, een natuurlijk materiaal.

De zafu is noodzakelijk voor de houding van zazen: dankzij de zafu kan het bekken "naar voren kantelen" en kunnen de knieën goed tegen de grond drukken. Op die wijze komt de wervelkolom recht te staan vanuit de natuurlijke kromming van de lendenen. Deze houding van het bekken ontwikkelt een sterke energie ter hoogte van de lendenen.

De zafu maakt het mogelijk in zithouding te blijven zonder gebruik te maken van de lendenspieren en alle onnodige spanningen van rug en schouders los te laten. De hele zazenhouding rust op de zafu. Hij vormt de basis.

Zelfs Boeddha Shakyamoeni vervaardigde een kussen van droog gras toen hij zijn zittende meditatie begon die hem tot de verlichting bracht.

De zafu is niet zomaar een gewoon meditatiekussen. De Zenbeoefenaars hebben er een groot respect voor. In de zazenhouding worden zij immers "Boeddha". Daarom wordt het zafu ook wel eens de "diamanten zitplaats" genoemd.

"Indien u zich overgeeft aan de uitademing
en u laat vullen door de inademing
in een evenwichtige wisselende beweging
blijft er niets anders over dan een zafu onder de lege hemel
en het gewicht van een vlam."
Koun Ejo

De dojo is de plaats waar de dharma onderwezen en beoefend wordt.

Dharma is tegelijkertijd de universele wet die de gang van zaken regelt, en ook de leer van Boeddha die deze wet eerst ervaren heeft tijdens zijn meditatie en daarna geformuleerd heeft.

Om de dharma te kunnen ontvangen moet onze persoonlijkheid er plaats voor maken.

In een dojo is het belangrijk om zich met de anderen te harmoniseren. Hiervoor en om een gunstige sfeer te scheppen, werden de dojoregels ingevoerd. Zich aan deze regels houden, betekent de Weg volgen. Alles in de dojo is de uitdrukking van de Dharma. Door de herhaling van de beoefening gaat men de dieperliggende betekenis van deze regels en van alle handelingen zoals gassho en sampai beter vatten.

In de dojo worden enkel die personen toegelaten die geconcentreerd zijn en die de Weg willen volgen door zazen te blijven beoefenen.

Satori is zazen zelf.

Meestal wordt de term slecht vertaald. Het is niet hetgeen doorgaans "verlichting" wordt genoemd. Satori betekent: "terugkeren naar de normale toestand van onze geest." Net zoals de glinstering van het maanlicht op het wateroppervlak.

Dogen schrijft:

Dit is een beeld om zazen uit te leggen. Tijdens zazen dringt de kosmische satori onze geest binnen. Vanuit die toestand verschijnt de oneindige wijsheid. Zonder de terugkeer naar die oorspronkelijke toestand van de geest, kan de wijsheid geen vorm krijgen.

Door de gewoonte van zazen is het mogelijk een geestestoestand te bereiken die is als "het licht van de maan in een onbezoedelde geest." Iedereen kan erin slagen door zich te concentreren op de houding en de ademhaling. Hij wordt dan de zuivere, onbezoedelde geest. En zelfs indien het onderbewustzijn bovenkomt, indien de illusies aan de oppervlakte verschijnen, indien de gedachten hernemen, breken al die golven open en worden ze zuiver maanlicht.

Het is niet mogelijk om zich van zijn illusies af te snijden. Als men denkt: "Ik moet van mijn illusies af raken, mijn gedachten stopzetten..." is het geen echt zazen. Men moet de gedachten laten voorbijgaan en de illusies die als vanzelf verschijnen, veranderen in het licht van de maan.

Als men diep in zichzelf afdaalt, kan men de ware aard van onze geest begrijpen. Tijdens zazen verschijnen er talrijke gedachten, net als in een droom. Het verschil is dat men zich tijdens de slaap daar niet van bewust is en dat men zijn eigen dromen onmogelijk op een objectieve wijze kan zien. Tijdens zazen daarentegen is het mogelijk zijn eigen vergissingen in te zien, zijn eigen illusies en dromen te begrijpen. Door zazen ondergaan geest en lichaam een volledige gedaanteverwisseling en worden ze de ware vrijheid, de ware rust.

De illusie, de blindheid is gevangen te blijven door hetgeen men als waarheid aanneemt. Door middel van onze zintuigen kunnen we vormen, gebeurtenissen en omstandigheden waarnemen. We rangschikken die waarnemingen, trekken onze besluiten en geloven dat hetgeen onze hersenen geconstrueerd hebben, de waarheid is. We zijn zeker van hetgeen we als juist ervaren en vinden ons zelfs bereid te vechten voor onze overtuigingen.

Satori is ontwaken uit deze droom en het ego vatten dat het hele universum doordringt. Zazen zelf is satori. Tijdens zazen kan men ademen, observeren, alle geluiden horen, alle geuren van de natuur ruiken, de hele kosmos raken.

De diepte van de schaduw
van de pijnbomen
hangt af
van de helderheid van de maan.
Kodo Sawaki

Elke dag voeren wij talloze handelingen uit. Doorgaans worden die handelingen met een zeker automatisme uitgevoerd. Zonder dat we erop naar letten. Zonder dat we ons concentreren. De beoefening van Zen, in een dojo, leert ons de waarde van elk gebaar opnieuw te ontdekken. In de dojo zijn er enkele handelingen die belangrijk zijn en die elke beoefenaar met de grootste zorg uitvoert: gassho, sampai, kinhin, zazen.

Gassho

Hierbij worden de handen voor het gezicht gehouden, de palmen tegen elkaar gedrukt, en het bovenlichaam naar voren gebogen. Gassho is een gebaar van respect voor de anderen en voor alle bestaansvormen. De geest stijgt uit boven het ego en persoonlijke overwegingen. Op die wijze creëert gassho harmonie tussen de mensen, hoe verschillend ze ook zijn. In gassho worden de handpalmen en de vingers tegen elkaar gedrukt over heel de oppervlakte. De voorarmen zijn horizontaal, het uiteinde van de vingers komt ter hoogte van de neus.

Sampai

Sampai is driemaal knielen met het voorhoofd op de grond. Door het lichaam in aanraking met de grond te brengen, laat men het ego los. De mens heeft de neiging om te wereld te veroveren, om te heersen. Soms is het nodig naar de aarde terug te keren. Dit universeel religieus gebaar drukt nederigheid uit t.o.v. de natuur en de kosmos. Door sampai werpen we ons lichaam, onze geest, ons ego van ons af en worden we één met de anderen en het goddelijke. Op die wijze wordt de menselijke natuur, ku, leegheid.

Kinhin

Kinhin wordt uitgevoerd tussen twee zazens door. Het is gaan op het ritme van de ademhaling. Net zoals in zazen is de concentratie op elk punt van de houding essentieel.

Om kinhin uit te voeren, wordt de linkerduim in de linkervuist geklemd, de wortel van de duim duwt onderaan het borstbeen. De rechterhand omklemt de linkerhand. De voorarmen zijn horizontaal en evenwijdig met de grond. De schouders zijn ontspannen. De rug is recht, de kin ingetrokken, de nek gestrekt, de blik 45° naar beneden gericht. Tijdens de uitademing duwt de grote teen krachtig tegen de grond en rust het hele gewicht van het lichaam op het voortste, gestrekte been.

Zoals tijdens zazen is de uitademing lang, diep, stil en krachtig. Deze uitademing oefent druk uit op de onderbuik en zorgt voor een sterke, stabiele houding. Op het einde van de uitademing ontspant het lichaam zich, ademt men in en doet men tegelijkertijd een kleine stap vooruit.

Door kinhin krijgt de houding waardigheid en verhevenheid. De herhaalde beoefening van kinhin en van zazen beïnvloedt ons gedrag in het dagelijks leven en maakt het mogelijk een juist evenwicht te vinden tijdens al onze activiteiten.

Kinhin brengt ons terug naar de essentie van het gaan.

Het juiste gebaar

Zazen, gassho, sampa, kinhin: tijdens enkele ogenblikken laten we al onze zoektochten, al onze vluchtpogingen varen. Onze hersenspinsels worden tot bedaren gebracht. De oorzaak van ons lijden wordt losgelaten, evenals al onze conditioneringen en geautomatiseerde handelingen.

Gassho uitvoeren, is begrijpen en de intuïtie aanvoelen dat er niets meer te doen is; dat er niets te zoeken, niets te verwerpen valt. Het is een diep religieus gebaar. Hetgeen we werkelijk zijn aanbidden. Een diep respect hebben voor de anderen, voor het hele universum en voor het huidige ogenblik. Het is de oorspronkelijke, religieuze geest, zonder object, zonder subject.

Helemaal opgaan in het huidige ogenblik. Elke handeling van het leven tenvolle beleven. Wanneer we helemaal doordrongen zijn van die intuïtie, is het mogelijk de juiste handeling te verrichten. Op een automatische, natuurlijke, onbewuste manier.

Wanneer de handeling juist is, is de wereld juist.